π. Νικόλαος Χατζηνικολάου - Κοντά σε αυτόν που φεύγει αλλά δεν τελειώνει

Το εξώφυλλο του βιβλίου του Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικολάου "Εκεί που δεν φαίνεται ο Θεός" όπως επιλέχθηκε για τη βουλγάρικη έκδοσή του.

Τελικά δεν είναι δυνατόν τη στιγμή που σβήνει κάποιος στο κρεβάτι, τότε από μόνος του να ανακαλύψει μέσα του δυνάμεις που του χρειάζονται να στηριχθεί. Δεν υπάρχουν ανθρώπινες δυνάμεις που απουσίασαν στη διάρκεια της ζωής και εμφανίζονται ξαφνικά να βοηθήσουν στην εκπνοή της. Αναφέρεται σε κείμενα της ασκητικής βιβλιογραφίας ότι μεγάλοι, επώνυμοι ασκητές, οι οποίοι έζησαν μονίμως προσευχόμενοι, στις τελευταίες τους στιγμές, δεν είχαν τη δύναμη ούτε προσευχή να κάνουν. Κρατούσαν μέσα τους μόνο την πίστη τους. Και αυτό σε εποχές που ο άνθρωπος μπορούσε να πεθάνει αρκετά πριν φθάσει στην κατάσταση που η σύγχρονη τεχνολογία συνήθως προκαλεί στους καρκινικούς ασθενείς. Δυστυχώς, ό,τι κερδίζουμε σε χρόνο, το πληρώνουμε συχνά σε βάσανο και ταλαιπωρία.

Αλλά και η γεμάτη αγάπη παρουσία μας δίπλα στον ασθενή, σίγουρα ανακουφίζει από το βασανιστήριο της μοναξιάς. Η κατανόηση του πόντου του άλλου και η βίωσή του ως δικού μας πόνου, της αγωνίας του, της ανάγκης του, του σκανδαλισμού του ως δικών μας περιορίζουν τα κουραστικά και συνήθως ανόητα λόγια, όπως “όλα θα πάνε καλά”, “δεν έχεις τίποτα”, “σε λίγες μέρες θα κάνουμε το ένα και το άλλο”, “κάνε υπομονή” κλπ. και εκφράζουν πιο πολύ την αγάπη μας ως σεβασμό που πείθει παρά ως καθήκον ή ψυχολογικό τέχνασμα που ξεγελάει.

Από μόνη της όμως αυτή η αγάπη, όσο αγνή και ποιοτική και αν είναι, δεν επαρκεί να απαλύνει το κεντρί του θανάτου. Το σημαντικό δεν είναι να στεκόμαστε με αξιοπρέπεια κοντά σε κάποιον που φεύγει. Το μεγάλο (σημ. σημαντικό) είναι να υπάρχουμε στο πλευρό αυτού που φεύγει και ταυτόχρονα μαζί με αυτόν που δεν τελειώνει.

Σίγουρα το μυστήριο υπάρχει όχι για να το διδάξουμε εκείνη τη στιγμή στον ετοιμοθάνατο συνάνθρωπό μας, αλλά αφ’ ενός μεν για να κλείσουμε ταπεινά και με δέος ιερό το στόμα μας, αφ’ ετέρου δε για να γεμίζουμε εμείς με πίστη, ώστε από την πίστη μας να μπορούμε να δώσουμε ελπίδα. Η πίστη είναι “Θεού δώρο”. Η πίστη είναι για να τη δώσει ο Θεός. Η ελπίδα είναι για να τη δώσουμε εμείς. Εμείς λοιπόν μπορούμε και πρ΄πει να δώσουμε την ελπίδας της πίστεως, με το δεδομένο ότι υπάρχει μέσα μας η βεβαιότητας της αλήθειας της.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία ονομάζεται Εκκλησία της Αναστάσεως, γιατί στο επίκεντρο της θεολογίας και ζωής της έχει το γεγονός της νίκης και συντριβής του θανάτου, το γεγονός της Αναστάσεως του Χριστού. Το αναστάσιμο εφύμνιο “Χριστός ανέστη εκ νεκρών”, που τη νύχτα της Αναστάσεως ατέλειωτες φορές ψάλλουμε στην Εκκλησία, μιλάει για ζωή αυτών που βρίσκονται “εν τοις μνήμασι”, υπογραμμίζοντες διακριτικά ότι ο θάνατος δεν είναι τέλος αλλά μετάβαση σε άλλη ζωή, σε θεϊκότερη κατάσταση.

Η αίσθηση ότι με τον θάνατο δεν τελειώνουν τα πάντα, η σταθερή πίστη στη συνεχιζόμενη άλλη ζωή, η βεβαιότητα της συνάντησης με τον Θεό, μπορούν να μεταβάλουν τον θάνατο από αποτρόπαιο γεγονός σε ποθούμενο, και από εμπειρία ανθρώπινης μοναξιάς σε συνείδηση θεϊκής παρουσίας. Αν την πίστη την έχει ο συγγενής, τότε αυτός τη μεταγγίζει στον ασθενή. Αν τη διαθέτει ο ασθενής, τότε αυτός τη μεταδίδει στο περιβάλλον του. Όποιος την έχει δημιουργεί γύρω του τη ζεστασιά της κοινωνίας και μπολιάζει τον θάνατο με την ελπίδα της ζωής.

Δίπλα λοιπόν σε κάποιον που πεθαίνει, απλώς είμαστε παρόντες, σιωπούμε διακριτικά, μιλούμε περιορισμένα και ταπεινά, κυρίως προσευχόμαστε μυστικά· δεν είμαστε δίπλα, είμαστε μαζί.

Η απάντηση στο ερώτημα του τίτλου αν μπορεί κανείς να πεθάνει μόνος, είναι ότι δεν μπορούμε εμείς να αφήσουμε κάποιον ούτε να πεθάνει ούτε, πολύ περισσότερο, να είναι μόνος.

Μέρος Β' - Εκ του Θανάτου εις την Ζωήν
Μητροπολίτης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικόλαος - Εκεί που δεν φαίνεται ο Θεός